Gốm sứ Việt Nam là một trong những loại hình thủ công mỹ nghệ lâu đời, gắn liền với lịch sử hình thành và phát triển của dân tộc. Trải qua hàng nghìn năm, từ những vật dụng sinh hoạt giản dị cho đến các tác phẩm nghệ thuật tinh xảo, gốm sứ không chỉ phản ánh đời sống vật chất mà còn thể hiện chiều sâu văn hóa, tư duy thẩm mỹ và bản sắc riêng của người Việt.
Theo các tài liệu khảo cổ, nghề gốm ở Việt Nam xuất hiện từ thời tiền sử, phát triển mạnh qua các triều đại Lý – Trần – Lê. Những trung tâm gốm nổi tiếng như Bát Tràng (Hà Nội), Chu Đậu (Hải Dương), Phù Lãng (Bắc Ninh), Thổ Hà (Bắc Giang), Biên Hòa (Đồng Nai) đã góp phần tạo nên danh tiếng cho gốm Việt cả trong nước lẫn quốc tế. Đặc biệt, nhiều sản phẩm gốm Việt từng được xuất khẩu sang Nhật Bản, Trung Quốc và các nước châu Âu từ thế kỷ XV.
Điểm đặc trưng của gốm sứ Việt Nam nằm ở sự mộc mạc nhưng tinh tế. Khác với gốm Trung Hoa thiên về sự cầu kỳ, rực rỡ, gốm Việt mang vẻ đẹp gần gũi, hài hòa với thiên nhiên. Các họa tiết trang trí thường lấy cảm hứng từ đời sống dân gian như hoa sen, chim hạc, cá, trúc, mai hay cảnh sinh hoạt làng quê. Màu men truyền thống như men trắng ngà, men nâu, men lam hay men rạn tạo nên nét trầm ấm, sâu lắng, rất đặc trưng.
Quy trình làm gốm sứ Việt Nam đòi hỏi sự tỉ mỉ và kiên nhẫn. Từ khâu chọn đất, tạo hình, phơi khô, vẽ họa tiết cho đến nung trong lò ở nhiệt độ cao, mỗi công đoạn đều phụ thuộc nhiều vào kinh nghiệm của người thợ. Chính bàn tay khéo léo và sự cảm nhận tinh tế của nghệ nhân đã thổi hồn vào từng sản phẩm, khiến mỗi món đồ gốm trở thành một tác phẩm độc bản.
Ngày nay, gốm sứ Việt Nam không chỉ giữ vai trò là vật dụng sinh hoạt mà còn là sản phẩm trang trí, quà tặng và hàng thủ công xuất khẩu có giá trị kinh tế cao. Nhiều làng nghề đã kết hợp giữa truyền thống và sáng tạo hiện đại để đáp ứng nhu cầu của thị trường trong và ngoài nước. Đồng thời, gốm sứ cũng trở thành cầu nối giúp quảng bá văn hóa Việt Nam ra thế giới.
Có thể nói, gốm sứ Việt Nam là kết tinh của đất, nước, lửa và tâm hồn con người Việt. Dù thời gian có trôi qua, những giá trị truyền thống ấy vẫn được gìn giữ và tiếp nối, góp phần làm giàu thêm kho tàng văn hóa dân tộc.
